Hoq-grot: de wandeling, de inscripties en wat ze vertellen

De wandeling omhoog naar Hoq is niet het interessante deel, en iedereen die hem heeft gedaan zal je erover vertellen. Hij is steil, er is geen schaduw, de bodem bestaat uit los kalksteen, en op ongeveer tweederde lijkt het pad recht op een blinde rotswand af te lopen. Dan lost die wand op in een opening van misschien dertig meter breed, en zakt de temperatuur zo'n tien graden.

Wat de grot is

Hoq loopt ruwweg drie kilometer de steilrand achter de noordoostkust in. De meeste bezoekers lopen ongeveer de eerste kilometer, en dat is waar de formaties zitten en waar de archeologie is.

Het is een kalkstenen grot op een eiland dat grotendeels bestaat uit kalksteen dat uit zee omhoog is gekomen, en hij doet wat zulke grotten doen: stalactieten, stalagmieten, zuilen waar die twee elkaar hebben gevonden, sinterlagen die als bevroren gordijnen langs de wanden naar beneden lopen. Sommige daarvan zijn enorm. Diep binnen ligt een poel, en in het natte seizoen stroomt er een rivier.

Niets daarvan is de reden waarom de grot ertoe doet.

Het schrift op de wanden

In 2000 en 2001 vonden Belgische en Russische teams die de grot in kaart brachten inscripties. Niet een handvol. Ruim tweehonderd teksten en tekeningen, gekerfd en geschilderd op de wanden en op afgebroken stalagmieten, in een reeks schriften die vrijwel precies samenvalt met het handelsnetwerk van de Indische Oceaan in de late oudheid.

De meeste zijn in Indiase schriften, vooral brahmi. Er is Zuid-Arabisch, er is Ethiopisch, er is Grieks, en er is minstens één Palmyreense tekst uit wat nu Syrië is. De meeste worden gedateerd ergens tussen de eerste en de zesde eeuw n.Chr.

Wat er staat is grotendeels onopmerkelijk, en juist dat maakt het bijzonder. Het zijn namen. Een man legt vast dat hij hier was. Soms de naam van een vader, soms een thuishaven, af en toe een schip. Er zijn tekeningen van vaartuigen. Er is een houten tablet, achtergelaten in de grot en intact teruggevonden, beschreven in brahmi.

Dit zijn zeelieden. Ze kwamen halverwege een moessonoversteek aan land op een eiland, liepen een heuvel op naar een grot, schreven hun namen op de wand, en voeren daarna vermoedelijk grotendeels verder. De grot is verreweg de rijkste bewaard gebleven bron over wie er tweeduizend jaar geleden daadwerkelijk door de westelijke Indische Oceaan trok, en hij bestaat omdat een grot donker en droog is en niemand er ooit overheen heeft geschilderd.

Socotra duikt op in de Periplus van de Erythreïsche Zee, het Griekse koopmanshandboek uit de eerste eeuw, als Dioscurida, met de opmerking dat het eiland bewoond werd door een gemengde bevolking van Arabieren, Indiërs en Grieken. Lange tijd was dat één regel in een tekst. Hoq is dezelfde bewering, opgeschreven door de mensen zelf.

Erheen komen en naar binnen gaan

De aanloop begint bij de kustweg op het oostelijke deel van de standaardronde, meestal op dezelfde dag als Arher en zijn duinen, en dat is een genadige volgorde: eerst de grot zolang het koeler is, daarna het strand.

Naast je eigen gids krijg je een lokale gids uit het nabijgelegen dorp. Dat is niet optioneel en het is geen formaliteit. Voor de grot geldt een toegangsregeling met de gemeenschap, de vergoeding ondersteunt die, en de gids weet waar de archeologie zit en waar je je voeten niet moet neerzetten.

Rod Waddington from Kergunyah, Australia · CC BY-SA 2.0

Neem een hoofdlamp mee, geen telefoon. Neem meer water mee dan je denkt nodig te hebben, want de klim is heet en de grot niet. Draag schoenen met echte grip: de bodem is oneffen en op sommige plekken nat en glad. Er zijn geen leuningen, geen looppaden, geen verlichting en geen bordjes, en dat is precies de aantrekkingskracht en tegelijk de reden om rustig te lopen.

Wat je niet moet doen

Raak de inscripties niet aan. Raak ook de formaties niet aan, al is dat om een andere reden: huidvet zorgt ervoor dat een stalactiet op het contactpunt niet verder groeit.

Neem niets mee. Brokstukken van afgebroken stalagmieten op de bodem horen bij de vindplaats, en op sommige staat schrift.

Vraag toestemming voordat je de archeologie fotografeert, en gebruik daarbij geen flits. Je gids vertelt je wat is toegestaan, en die regels bestaan omdat dit een archeologische vindplaats is die toevallig geen hek heeft.

Hoe het in de reis past

Hoq ligt op het oostelijke deel van de route en combineert vanzelf met de duinen en de kust. Als de geschiedenis van het eiland je meer trekt dan de botanie, is dit de belangrijkste stop op Socotra en verdient hij meer dan een gehaast uurtje.

Het bredere aanbod van grotten en canyons, waaronder Digub in het zuiden en de zoetwaterpoelen bij Kalysan, loopt via grotten en canyons. De standaardrondes waar Hoq in zit staan bij onze expeditiepakketten, en de archeologie sluit aan op de langere handelsgeschiedenis van het eiland in de cultuurgidsen.

Een waarschuwing over tijden

Je zult de wandeling beschreven zien als alles tussen de vijfenveertig minuten en twee uur enkele reis. Niemand heeft een gemeten looptijd gepubliceerd, en de spreiding die je online geciteerd ziet is niet zozeer een teken van onenigheid als wel een teken dat niemand het heeft opgemeten. Reken op drie tot vier uur van deur tot deur, vraag het je gids op de dag zelf, en behandel de getallen op de sites van touroperators als benaderingen, niet als een dienstregeling.

De andere grotten

Hoq is de grot die bezocht wordt, maar hij staat niet alleen. Socotra is kalksteen, en kalksteen lost op.

Digub, aan de zuidkant, is breder en veel makkelijker te bereiken: een korte wandeling in plaats van een klim, met een brede opening en een zaal vol zware zuilen. Dit is de grot om te zien als de klim naar Hoq voor iemand in je gezelschap te zwaar is, en hij wordt vaak gecombineerd met de zuidelijke stranden.

Hardscarf · CC BY-SA 4.0

Dahaisi duikt op in langere routes in het oosten en is werkelijk groot. De grot krijgt heel weinig bezoekers, deels omdat de reis erheen het grootste deel van een dag opslokt.

Er zijn er nog veel meer. Het plateau zit er vol mee, de meeste zonder naam op welke kaart je ook vindt, en een flink aantal is nooit fatsoenlijk in kaart gebracht. Speleologen werken sinds de jaren negentig met tussenpozen op het eiland en het karteren is bij lange na niet klaar.

Waarom de grot bewaarde wat het eiland verloor

Het is de moeite waard je af te vragen waarom de inscripties in een grot zitten en niet bij de haven, waar de zeelieden feitelijk aan land kwamen.

Een deel van het antwoord is dat ze waarschijnlijk op allebei de plekken zaten, en dat die bij de haven verdwenen zijn. Kustlocaties eroderen, worden volgebouwd, worden leeggehaald voor bouwsteen. Een grot een paar honderd meter tegen een klif op, in een droge zaal, waar niemand een reden had om binnen te gaan en waar niets lag wat de moeite van het meenemen waard was, biedt zo ongeveer de beste archiefomstandigheden waar een oude tekst om kan vragen.

Het andere deel is dat de klim erheen misschien juist de bedoeling was. Een grot boven een aanlandingsplek, bereikbaar via een klim, met zoet water erin, is precies het soort plek dat mensen markeren. Verschillende teksten lezen eerder als votief dan als terloops, en vooral het houten tablet lijkt iets wat bewust is achtergelaten in plaats van in het voorbijgaan gekrast.

Niemand weet het zeker. Die onduidelijkheid is eerlijk, en interessanter dan een keurig antwoord.