De drakenbloedboom: waar je hem ziet en waarom hij verdwijnt

Niets bereidt je voor op de schaal ervan. Foto's van de drakenbloedboom vlakken af wat er op het Diksam-plateau werkelijk gebeurt: duizenden bomen in losse rijen over de kalksteen, elk een dichte groene schijf die op een kale stam balanceert. Ze zien eruit alsof ze ontworpen zijn. Dat zijn ze niet, en juist die vorm is waar het om draait.

Waar die vorm voor dient

Dracaena cinnabari hoort bij de aspergefamilie, een werkelijk merkwaardig gegeven om in je hoofd te houden terwijl je onder zo'n boom staat. De stam groeit zonder vertakking door tot de boom bloeit; op dat moment splitst de kroon zich in tweeën. Hij bloeit opnieuw, en elke tak splitst zich opnieuw. Herhaal dat eeuwenlang en je krijgt de kroon die je ziet: honderden eindtakken, zo dicht opeen dat het bladerdak overkomt als een gesloten oppervlak.

Dat bladerdak doet twee dingen op een eiland met heel weinig regen. Het vangt de moessonmist op die over het plateau trekt en laat die condenseren op wasachtige bladeren, die het water via de takken naar de stam en de wortelzone leiden. En het geeft schaduw aan zijn eigen wortels, tegen een zon die de dunne bodem anders kurkdroog zou bakken. De boom is in feite zijn eigen irrigatiesysteem en zijn eigen parasol.

Kijk onder zo'n boom en je vindt er meestal een kleine kring begroeiing die groener en dichter is dan de grond eromheen. Dat is het microklimaat van de boom, en het biedt onderdak aan andere endemische planten die het op het open plateau niet zouden redden.

Waar je ze echt kunt zien

Firmihin is voor de meeste bezoekers het antwoord. Het ligt op het Diksam-plateau in het binnenland van het eiland en herbergt het dichtste overgebleven bestand aan volgroeide bomen dat er is. Bijna elke touroperator plant het in de route in, meestal met een nacht kamperen in de buurt, en de reden om te blijven in plaats van door te rijden is het licht: midden op de dag zijn de kronen platte silhouetten, bij zonsopgang en zonsondergang worden ze buitengewoon.

Buiten Firmihin staan de bomen verspreid in plaats van in massa. Homhil in het noordoosten combineert ze met flessenbomen en wierook op een plateau boven een natuurlijke poel. Losse exemplaren staan langs de weg omhoog naar het Diksam-plateau, en de pistes in het binnenland passeren groepjes van een paar dozijn tegelijk. Wil je dichtheid, ga dan naar Firmihin. Wil je een enkele boom tegen de lucht, dan zijn de plateauranden beter.

De hars

Snijd in de bast en de boom bloedt. Het sap oxideert binnen enkele minuten van kleurloos naar diep rood en hardt uit tot brosse karmijnrode korrels die je eraf kunt schrapen.

Dit is drakenbloed, en het is de reden dat het eiland überhaupt in klassieke bronnen voorkomt. Het werd ruim tweeduizend jaar lang verhandeld naar de Middellandse Zee en over de Indische Oceaan, gebruikt als pigment, vernis, cosmetica en medicijn. Socotraanse huishoudens oogsten het nog steeds in kleine hoeveelheden, en in Hadibo en bij stops langs de weg krijg je het aangeboden.

De handel is een fractie van wat hij was, en de hars die je koopt is eerder een souvenir dan handelswaar. Een kleine hoeveelheid kopen steunt de huishoudens die het verzamelen. Zelf in een boom snijden niet, en dat zou eigenlijk niet gezegd hoeven worden.

Het deel dat de meeste reisgidsen weglaten

De bossen zijn niet gezond, en iets anders beweren zou oneerlijk zijn.

De bomen die je bij Firmihin fotografeert zijn oud. Het probleem is wat er niet staat: jonge bomen. Zaailingen komen op en worden vervolgens door geiten opgegeten. De begrazingsdruk op het plateau is zo hoog dat verjonging vooral plaatsvindt op plekken waar dieren niet bij kunnen, op rotsrichels en in spleten in het gesteente, en dat is geen verdeling waarmee een bos zichzelf in stand houdt.

Daar bovenop komt het klimaat. Het eiland droogt uit, en de moessonmist waar de bomen van afhankelijk zijn komt minder betrouwbaar opzetten. De cyclonen Chapala en Megh vernietigden in 2015 volgroeide bomen ronduit, en de beoordelingen van de IUCN wijzen er herhaaldelijk op dat de toenemende kracht van cyclonen een bedreiging is die een langzaam groeiende, langzaam voortplantende soort niet kan opvangen.

De documentatie van UNESCO en IUCN hierover is openbaar, gedetailleerd en de moeite waard om te lezen voordat je vertrekt. Het verandert waar je naar staat te kijken. Een bestand drakenbloedbomen is geen tijdloos landschap. Het is een populatie met een demografisch probleem, gefotografeerd op het moment dat ze nog spectaculair is.

Er wordt aan bescherming gewerkt. Omheinde percelen waar geiten niet in kunnen leveren wél zaailingen op die overleven, en er zijn kwekerijen door de gemeenschap opgezet. Of dat opschaalt naar de omvang van het probleem, is een open vraag.

Praktische opmerkingen

De bomen staan op hoogte, grotendeels tussen ruwweg 300 en 1.500 meter, waardoor het op het plateau koeler en winderiger is dan aan de kust. Neem een extra laag mee, ook al heb je de hele dag in korte broek op zeeniveau doorgebracht.

Er is bij Firmihin geen toegangspoort en geen ticket op de manier die je misschien verwacht. De toegang loopt via je touroperator, en gemeenschapsbijdragen zitten, waar ze van toepassing zijn, meestal al in je pakketprijs. Vraag dat na in plaats van het aan te nemen.

Voor fotografie zijn de kronen het onderwerp en is het licht alles. Midden op de dag vlakken ze volledig af. Ochtendmist op het plateau is het beeld waar de meeste mensen op uit zijn, en op een willekeurige dag is dat niet gegarandeerd.

Klim er niet in. Het gebeurt, het duikt op in foto's, en het beschadigt een boom die er eeuwen over deed om die omvang te bereiken.

Waar dit in een reis past

Firmihin ligt vanzelfsprekend midden in de standaardroute, meestal gecombineerd met de canyons onder het plateau. Als de endemische flora je belangrijkste reden is om te komen en niet zomaar een stop onderweg, zeg dat dan bij je aanvraag: het verschil tussen de bomen zien en er echt tijd in doorbrengen is een kwestie van planning, en die maak je makkelijker voordat het programma vaststaat dan erna.

Reizen die om het bloeiseizoen heen zijn gebouwd vind je bij onze expeditiepakketten, en het bredere endemische verhaal, inclusief de flessenbomen en de wierooksoorten, loopt door endemische flora.

Wat er naast groeit

De drakenbloedboom krijgt de foto's, maar hij is een endemische soort tussen vele, en het plateau wordt begrijpelijker zodra je zijn buren kunt benoemen.

De flessenboom, Adenium obesum socotranum, is de andere die je niet kunt missen: een gezwollen grijze stam als een stapel gesmolten kaarsen, in de bloeimaanden bekroond met felroze bloemen en vaak recht uit kaal gesteente groeiend. Hij slaat water op in die stam, en daarom kan hij zich vasthouden aan een rotswand waar niets anders het volhoudt.

Wierook groeit hier in verschillende soorten die nergens anders voorkomen: Boswellia-bomen die zich aan hellingen vastklampen onder hoeken die op vergissingen lijken. De wierook van Socotra werd samen met de hars verhandeld, en van sommige van die soorten zijn nu nog maar heel weinig individuen over.

En dan is er de komkommerboom, Dendrosicyos socotranus, de enige soort in de komkommerfamilie die als boom groeit. Hij ziet eruit als iets wat getekend is door een kind dat wel verteld was wat een boom is, maar er nog nooit een had gezien.

Ruwweg een derde van de plantensoorten van Socotra groeit nergens anders in het wild. Dat cijfer is de reden dat de archipel UNESCO-werelderfgoed is, en het is de moeite waard om het over het plateau met je mee te dragen: het meeste van wat aan je voeten ligt heeft een net zo beperkt verspreidingsgebied als de boom boven je hoofd.

Een opmerking over de naam

Je zult de boom van het eiland ook een drakenboom horen noemen, en drakenbomen vind je op de Canarische Eilanden, in Marokko en elders in de regio. Het zijn verwanten, niet hetzelfde. Dracaena cinnabari is alleen van Socotra.

De naam komt van de hars, niet van de boom. Middeleeuwse en klassieke bronnen beschrijven drakenbloed als het gestolde bloed van een draak en een olifant die elkaar in een gevecht doodden, wat een beter verhaal is dan boomsap en de prijs bepaald geen kwaad deed.